İstanbul Zindanlarından Hatıralar (1870–1872)

İstanbul Zindanlarından Hatıralar (1870–1872), 19 yüzyıl İstanbul'unda siyasetin, gözetimin ve kuşkunun iç içe geçtiği bir dünyaya açılan nadir tanıklıklardan biridir. Svetoslav Milarov, henüz yirmili yaşlarının başındayken, Balkanlar'daki ihtilalci çevrelerle Osmanlı bürokrasisi arasındaki gri alanda dolaşırken tutuklanır ve iki buçuk yılını İstanbul zindanlarında geçirir. Bu kitap, yalnızca bir siyasi mahkûmun hatıratı değil; aynı zamanda imparatorluğun son döneminde gündelik hayatın, korkunun, dayanışmanın ve çelişkilerin içeriden bir portresidir. Milarov'un anlatısı, Büyük Zaptiye'den Mehterhane'ye uzanan karanlık mekânları betimlerken, hapishane duvarlarının ardında karşılaşılan insan manzaralarını da sahneye taşır: suçlular, mazlumlar, muhbirler, gardiyanlar, sıradan İstanbul halkı… Yazar, kendi kaderini merkeze almakla yetinmez; birlikte kaldığı mahkûmların hikâyelerini de anlatıya katarak Osmanlı toplumunun çok katmanlı yapısını görünür kılar. Bu yönüyle eser, bir hatırattan öte, edebi değeri yüksek bir belgesel metin niteliği taşır. Kitap boyunca okur, “hain hafiye mi, saf bir vatanperver mi?” sorusunun etrafında dolaşan bir hayatla yüzleşir. Milarov'un sade ama çarpıcı dili, siyasi entrikaların, yanlış anlaşılmaların ve geri dönüşsüz suçlamaların bir insanı nasıl öğüttüğünü gösterir. Aynı zamanda İstanbul'un gündelik yaşamına, Osmanlı adalet mekanizmasına ve Balkan entelektüel dünyasına dair eşsiz ayrıntılar sunar. İstanbul Zindanlarından Hatıralar, hem Osmanlı dünyasını içeriden tanımak isteyenler hem de Balkan tarihinin gölgede kalmış figürlerine ilgi duyan okurlar için vazgeçilmez bir metin. Bu kitap, bir dönemin vicdanını ve karanlığını, içeriden konuşan bir sesle günümüze taşır. Kitabı Bulgarcadan çevirip notlayan Prof. Dr. Hüseyin Mevsim, Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Slav Dilleri ve Edebiyatları Bölümü, Bulgar Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalında öğretim üyesidir.