Hatâyî Divanı;İnceleme-Metin

Alevî-Bektâşî edebiyatının yedi ulu ozanından biri olarak görülen Şah İsmâil Hatâyî, 16.yy.Türk edebiyatı şairlerinin en önemlilerinden biridir. Aynı zamanda Safevî Devleti'nin kurucusu ve ilk hükümdarıdır. Çağdaşları tarafından “sâhib-i seyf ü kalem” diye tavsif edilen Hatâyî, otuz yedi yıl süren kısacık dünya hayatına birçok savaşla beraber, ölümsüz eserler sığdırmıştır. Oldukça genç yaşta kaleme almış olduğu bu eserler, şairin hem klasik edebiyata, hem de tasavvufa hâkimiyetinin göstergesi olan bir derinlik arz etmektedir. 16.yy.da Osmanlı-Safevî ilişkilerindeki gerginlik sebebiyle tezkirelerin birçoğunda kendisine yer verilmemesine rağmen, Azerbaycan ve İran'da şöhret bulmuştur. Arapça ve Farsçaya hâkim olmakla birlikte, eserlerini özellikle Türkçe yazmıştır. Hükümdarı olduğu Safevî Devleti sınırları içerisinde Türkçeyi resmî dil olarak ilan etmiştir. Dolayısıyla, Şah İsmâil Hatâyî, edebî şahsiyeti ve ortaya koyduğu eserler sebebiyle Türk İslam edebiyatı açısından büyük bir öneme sahiptir. Türk siyasî tarihinde önemli bir yere sahip olan Hatâyî'nin siyasi kimliği, edebî kimliğini gölgede bırakmıştır. Bu çalışmada, Hatâyî'nin eserleri ve bilhassa çalışmanın konusunu oluşuran divanı incelenmek suretiyle, edebî şahsiyeti ön plana çıkarılmıştır. Buna ilaveten, divanın muhteva açısından incelemesi sonucunda da şairin gönül ve fikir dünyasına ilişkin çıkarımlar yapılarak hakkında objektif bilgiler ortaya konulmaya çalışılmıştır. Alevî gelenek mensuplarının sahiplenerek inhisârına aldığı, Sünnîlerin ise, çoğunlukla önyargı sebebiyle klasik edebiyatın ana akımının dışına ittiği Şah İsmâil Hatâyî'nin, Türk İslam edebiyatının ortak bir değeri olduğu bu eser nihayetinde ortaya konulmaya çalışılmıştır.