Geçmişten Günümüze Van Havzası’nda Tasavvuf ve Tarikatlar;Van, Bitlis, Hakkâri Sufi ve Tekkeleri

Bu eser, Anadolu'nun irfân coğrafyasında müstesna bir yere sahip olan Van Havzasında (Van, Bitlis ve Hakkâri) tarih boyunca faaliyet göstermiş tarîkatları, sûfî şahsiyetleri ve tasavvuf kurumlarını konu edinmektedir. Çalışma, Van merkezli olarak başlamış; ancak bölgenin mânevî dokusunun Bitlis ve Hakkâri'den bağımsız düşünülemeyeceğinin anlaşılmasıyla birlikte bütüncül bir havza perspektifi benimsenmiştir. Zira hizmet ve irfân geleneğini herkese ve tüm coğrafyalara yayma isteği ve arzusu başladığı yerle sınırlı kalmamıştır. Dolayısıyla diğer bölgelerde olduğu gibi bu coğrafyada da hizmet eden bir mürşidin nefesi yalnızca bulunduğu beldeyle sınırlı kalmamış, dağları aşarak komşu şehirlerde yankı bulmuştur. Van'ı ve Bitlis'i Hakkâri'den, Hakkâri'yi buralardan bağımsız düşünmek mümkün olmamaktadır. Van Havzası, İslâm'la erken dönemde tanışmış; medrese ve tekke geleneği bu topraklarda asırlar boyunca ilim ve irfânın taşıyıcısı olmuştur. Buna rağmen bölgede faaliyet göstermiş tarîkatlar, sûfîler ve tekkeler hakkında bugüne kadar derli toplu, kaynaklara dayalı kapsamlı bir akademik çalışma yapılmamış olması önemli bir eksiklik olarak karşımızda durmaktadır. Elinizdeki eser, bu boşluğu doldurmayı ve büyük ölçüde sözlü kültür, yazma eserler, arşiv belgeleri ve yerel hafızada dağınık halde bulunan bilgileri ilmî bir zeminde kayıt altına almayı hedeflemektedir. Çalışma sürecinde Van'a dair birçok yazılı kaynağın savaşlar, işgaller ve baskı dönemleri nedeniyle yok olduğu; buna karşılık Bitlis ve Hakkâri'nin nispeten daha zengin arşiv malzemesi sunduğu görülmüştür. Bu durum, araştırmanın yöntemini ve kaynak kullanımını doğrudan etkilemiştir. Eser üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Van, İkinci bölümde Bitlis, üçüncü bölümde ise Hakkâri ele alınmaktadır. Her bölümde ilgili ilin tarihî arka planı sunulduktan sonra sûfî şahsiyetler tarîkatları çerçevesinde kronolojik olarak ele alınmaktadır. Tarȋkatı tespit edilmeyenler, “Tarȋkatı Bilinmeyenler” başlığı altında o ile ait bölümde aktarılmaktadır. Ayrıca söz konusu illerde tarihi süreçte kurulmuş, bir kısmı günümüze ulaşmamış tekke ve zâviyeler hakkında da bilgi verilmektedir. Bu kitap, Van Havzası'nın tasavvuf tarihini yalnızca geçmişe ait bir anlatı olarak değil; günümüze ve geleceğe ışık tutan canlı bir irfân mirası olarak değerlendirmektedir. Derleme, arşiv belgeleri, yazma eserlerin araştırılması ve yerel kaynak ve röportajlara dayanılarak hazırlanan eser, ilk olması hasebiyle daha sonra yapılacak olan akademik çalışmalara da ışık tutacaktır.